تخم خشخاش سياه دو درم تخم خطمى كتيرا صمغ عربى تخم خيار بهدانه هر يك پنج درم اصل السوس مقشر بست درم اسپغول پنج درم ادويه‌ى كوفتنى را كوفته در آب يا ران دو آثار يك شبانه روز تر كرده بجوشانند و لعاب اسپغول و لعاب تخم خطمى علىحده بگيرند و كتيرا و صمغ عربى علىحده در نيم رطل آب باران حل كرده بدارند و مطبوخ را ماليده صاف نموده آميزند و نيم آثار شكر داخل كرده به قوام آرند . و اگر ماده غليظ باشد هر صبح ماء الشعير به شربت بنفشه دهند و در ماء الشعير وقت طبخ چهار درم خطمى دو درم اصل السوس و يك كف باقلاى مقشر يا اندك بنفشه يا روغن كدو داخل كنند . و اگر پنج درم خميره‌ى بنفشه در آب باقلا ماليده صاف نموده نيم‌گرم بنوشند جائز است و تليين طبيعت نمايند به اشيائى كه مسخن نباشند مثل اين مطبوخ كه آن صالح است هرگاه ماده در صدر باشد و حاجت به اسهال افتد سپستان ده عدد عناب و دوانه مويز منقى ده درم بنفشه چهار درم اصل السوس مقشر پنج درم انجير زرد ده عدد در سه رطل آب بپزند تا يك رطل بماند نصف اومع ده درم مغز خيارشنبر ده درم ترنجبين و پنج درم خميره‌ى بنفشه بنوشند و اين مطبوخ عناب بست عدد سپستان پنجاه عدد انجير زرد سى عدد اصل السوس نيم‌كوفته پانزده درم مويز منفى ده درم كشك جو يك مشت خشخاش سفيد هفت درم تخم خطمى كتيرا بهدانه هر يك پنج درم در چهار رطل آب بپزند تا يك رطل بماند صاف نموده سه اوقيه از اين يا چهل درم گرفته با پنج درم خميره‌ى بنفشه حل كرده گرم كرده هر صبح بنوشند كه نافع سعال نزلى حار و ملين طبع است و بعد دو ساعت روغن بادام يا روغن كدو قدرى فانيز بنوشند و اين شربت نيز طين طبع است عناب سى عدد بنفشه بست درم هر دو را در يك نيم من آب بجوشانند تا به نيم من آيد صاف نموده به قدر شصت درم گرفته ده درم مغز فلوس خيارشنبر و بست درم ترنجبين و ده درم شكر در آن حل كنند و سه درم گاو زبان كوفته بيخته بر آن پاشيده بنوشند . و اگر در سينه سوزش و حرارتى باشد موم روغن از روغن مصفى و روغن گل ساخته و به آب خيار و كدو و آب خرفه مساوى تسقيه داده به پارچه آلوده سرد كرده بر سينه گذارند و تراشيدن موى سر و طلا به بوره‌ى ارمنى در حمام مفتح مسام و محلل ماده‌ى نازله از سر به سوى صدرست و گاهى براى نزلات حاده لعوق خشخاش و ديگر تدابير كه در قول صاحب كامل مىآيد استعمال مىنمايند . و ايضا مسيحى گويد كه نزله‌ى حار را اين لعوق نافع است مغز تخم خيار مغز بادام و تخم خطمى هر واحد شش درم صمغ عربى كتيرا نشاسته هر واحد سه درم ادويه‌ى را كوفته به اين مطبوخ بسرشند اصل السوس مقشر كوفته عناب سپستان مويز منقى به آب شيرين بجوشانند تا پخته شود صاف نموده ادويه بياميزند و قدرى از آن به روغن بادام بليسند . و اگر لهيب و عطش باشد در مطبوخ بنفشه و در لعوق روغن كدو و لعاب اسپغول آميزند و بحسوى سبوس سميد و آرد باقلا روغن بادام و خشخاش سفيد غذا سازد و سينه را به قيروطى روغن شيرين و موم و كتيرا تمريخ نمايند . و اگر زمانه سرفه دراز گردد از نشاسته كتيرا رب السوس مغز تخم خيار مغز تخم كدو و تخم خشخاش مغز بادام مقشر باقلا مساوى و نصف جمله بنات سفيد سائيده به لعاب بهدانه حسب مفرطح سازند و دائم در دهن دارند و يا سپستان يك بعد ديگرى و بهدانه و كتيرا و صمغ اندك اندك در دهن گذارند . و اگر سرفه شدت كند از نشاسته و كتيرا و مغز تخم كدو و رب السوس به عصاره‌ى كاهو سرشته حب سازند و چون سعال و خشونت صدر مع حرارت و التهاب كند گردو كتيرا و صمغ عربى هر واحد بيست درم در آب بپزند تا آب مثل عسل گرد و بعده در آن روغن بنفشه و لعاب اسپغول بياميزند و بر هم زنند تا هموار گردد و مداوم از آن بليسند . [ صاحب كامل و جامع ] صاحب كامل و جامع گويند كه اگر سرفه از نزول ماده به سوى صدر و ريه باشد و مريض نفث معتدل القوام اندازد بايد كه اشياى كه اعانت بر تنقيه‌ى ماده‌ى صدر نمايند بدهند و اين مطبوخ همين فائده دارد بگيرند عناب سپستان هر واحد يك كف مويز منقى بست درم انجير سفيد ده عدد پرسياوشان اصل السوس مقشر كوفته هر واحد پنج درم تخم خبازى و خطمى هر واحد چهار درم بنفشه سه درم در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد صاف نموده چهار اوقيه از آن بگيرند و در آن خميره‌ى بنفشه پنج درم ماليده و روغن بادام شيرين يك مثقال بر آن چكانيده نيم‌گرم بنوشند و غذا مزوره‌ى چقندر و اسفاناخ و خبازى و حريره‌ى آب سبوس و آرد باقلا يا ماء الشعير كه در آن كراث شامى پخته باشند مع شكر بدهند و مويز خراسانى و انجير خشك مع بادام مقشرها مع پسته بخورند و مسكه با شكر يا به عسل اگر حرارت نباشد بدهند كه اين جمله منقى صدر و معين بر نفث ماده‌اند و لعوق خيارشنبر نيز در اين باب نافع است بگيرند فلوس خيارشنبر و در اندك آب گرم بمالند و صاف نموده با قدرى قند يا عسل آتش نرم منعقد سازند و قدرى كتيرا و صمغ آلو سوده آميزند و وقت حاجت با قدرى روغن بادام شيرين استعمال نمايند و در دهن پاره‌ى رب السوس يا مر صاف هر وقت بدارند و اين حسب نيز استعمال كنند كتيرا صمغ آلو هر واحد دو درم مغز تخم كدو و خرپزه و خيار هر واحد سه درم آرد باقلا پنج درم فانيز برابر همه